Tinh dầu Hạt Cà Rốt

Cà rốt là một loại thực phẩm không còn xa lạ với những bữa cơm gia đình Việt, với thành phần giàu các chất chống oxy hóa, chất xơ có lợi, beta carotene, vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, bạn có biết tinh dầu chiết xuất từ hạt cà rốt cũng có nhiều công dụng tuyệt vời không? Nếu chưa, quý độc giả hãy cùng Kobi tìm hiểu về nguồn gốc, thành phần hóa học và một số cách sử dụng loại tinh dầu đặc biệt này nhé.

1. Nguồn gốc của tinh dầu hạt cà rốt

Tinh dầu hạt cà rốt là loại tinh dầu được chiết xuất từ hạt cây cà rốt, có tên khoa học là Daucus carota L. hoặc Daucus carota var. sativa Hoffm, thuộc chi Daucus L., họ Hoa tán (Apiaceae). Cà rốt còn có nhiều tên gọi khác như racine jaune (Pháp), bird’s nest, bishop’s lace… Nó được trồng phổ biến ở các nước có khí hậu nhiệt đới và ôn đới bao gồm Đông Nam Á, Australia, Tây Á và một số nước Châu Âu.

Cà rốt là một trong những loại thực phẩm quan trọng nhất trên thế giới vì nhu cầu cao và được sử dụng dưới dạng sản phẩm tươi hoặc chế biến. Sản lượng hàng năm trên thế giới ước tính >428 triệu tấn với tổng diện tích trồng trọt khoảng 11.5 triệu ha, vì thế, cà rốt được xếp vào nhóm 10 loại rau củ quả hàng đầu trên thế giới. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các chất dinh dưỡng thiết yếu quan trọng trong hoạt động sống của con người.

Nguồn gốc của cà rốt cho đến hiện tại vẫn còn chưa được biết rõ, một số ý kiến cho rằng cà rốt xuất phát từ khu vực Tiểu Á (Thổ Nhĩ Kỳ), ngoài ra các khu vực khác bao gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan cũng là những khu vực được ghi nhận.

Với công nghệ giải trình tự gen, người ta đã sử dụng tính đa hình của đơn phân nucleotide để phân tích cấu trúc và sự phát sinh loài của cà rốt hoang dã và cà rốt trồng trọt. Dựa trên tài liệu lịch sử và kết quả nghiên cứu, người ta cho rằng vùng Trung Á là nơi khởi nguồn của cà rốt trồng trọt.

Cà rốt là một loài thân thảo, sống 2 năm, rễ phát triển từ trụ dưới lá mầm có khả năng dự trữ lớn. Một lượng lớn cacbohydrat được dự trữ trong các rễ củ phình to để cây cà rốt nở hoa vào năm thứ 2. Cụm hoa dạng tán kép, đường kính từ 9 – 10 cm với rất nhiều tán con gồm nhiều hoa lưỡng tính. Đài hoa 5 thùy hình tam giác dạng màng mỏng, màu trắng. Lá đơn, mọc cách, phiến lá xẻ lông chim. Cây sinh trưởng tốt ở khu vực khí hậu mát mẻ, có thể gieo hạt vào mùa xuân ở vùng khí hậu ôn đới hoặc vào mùa thu đông ở vùng khí hậu nhiệt đới.

2. Đặc điểm và thành phần hóa học của tinh dầu hạt cà rốt

Tinh dầu hạt cà rốt được điều chế bằng cách chưng cất lôi cuốn hơi nước hạt và cụm hoa của cây cà rốt. Người ta đã ghi nhận có ít nhất hơn 100 hoạt chất hóa học có trong tinh dầu, trong đó chiếm phần lớn là geranyl acetate (29.0%), α-pinene (27.2%). Kế đến là 11α-H-Himachal-4-en-1β-ol (9.2%), beta-bisabolene (17.6 – 51.0%), Carotol (6.2%), Limonene (9.0%) và β-Pinene (4.5%)…Tuy nhiên thành phầm và hàm lượng hoạt chất thay đổi tùy theo loài, điều kiện trồng trọt, thời gian thu hoạch, phương pháp chiết xuất và bảo quản.

Một nghiên cứu khác cho thấy hàm lượng tinh dầu cà rốt chiết xuất từ Nhật Bản và Trung Quốc bao gồm alpha-pinene (≥ 55.5%), geraniol (≥ 50.0%), b-bisabolene (≥ 35.0%), b-caryophyllene (≥ 29.0%), g-bisabolene (87.0%, Trung Quốc), và (E)-asarone (40.3%, Nhật Bản). Bên cạnh thành phần tinh dầu, trong hạt cà rốt còn có chứa các acid béo chưa bão hòa, tocopherol, phenolic, sterol và các thành phần tạo mùi hương. Hàm lượng acid béo từ hạt cà rốt hoang dại và được trồng trọt khác nhau đáng kể. Dầu béo của hạt cà rốt được trồng trọt chứa phần lớn acid oleic (cis-9-octadecenoic acid), trong khi hạt của cà rốt hoang dại lại chưa chủ yếu acid petroselinic  (cis-6-octadecenoic acid).

Ngoài acid oleic, dầu hạt cà rốt còn có linoleic acid, triacylglycerides và phenolic acid. Hàm lượng cao các acid béo không bão hòa trong dầu hạt cà rốt ép lạnh cũng tương tự với các loại dầu ăn thông thường khác, do đó nhiều người lại ưa thích dùng dầu hạt cà rốt hơn dầu đậu nành, dầu hạt cải…

Ngoài ra, dầu hạt cà rốt còn có tác dụng kháng khuẩn, chống oxy hóa và tăng cường sức khỏe. Nó được ứng dụng trong ngành công nghiệp mỹ phẩm dùng làm tăng hiệu quả của chất nhũ hóa trong các sản phẩm chống nắng. Tuy nhiên không nên nhầm lẫn giữa tinh dầu cà rốt và dầu cà rốt vì chúng là 2 loại hoàn toàn khác nhau, và dầu cà rốt thường được dùng như một loại dầu nền giống như dầu Jojoba, dầu hạnh nhân, dầu ô liu…

3. Tác dụng của tinh dầu hạt cà rốt

3.1 Hiệu quả chống lại nhiều loại vi khuẩn

Người ta đã chứng minh rằng tinh dầu hạt cà rốt có thể chống lại nhiều loại vi khuẩn gram âm như Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Helicobacter pylori (còn gọi tắt là vi khuẩn Hp gây viêm loét dạ dày tá tràng), thương hàn (Salmonella typhimurium) và vi khuẩn Campylobacter jejuni. Các cơ chế đã được đề xuất bao gồm sự ảnh hưởng đến hàm lượng kali và ATP nội bào, ức chế kênh vận chuyển ATPase ở màng tế bào. Người ta đã chỉ ra rằng các hoạt chất như (E)-methylisoeugenol, Elemicin, và eugenol là những thành phần chính mang lại hiệu quả này.

Bên cạnh khả năng chống lại các vi khuẩn gram âm, tinh dầu cà rốt còn có thể chống lại một số vi khuẩn gram dương như Bacillus subtilis, Listeria monocytogenes, và Staphylococcus aureus. Người ta cũng ghi nhận rằng khả năng chống lại vi khuẩn gram dương của tinh dầu cà rốt cao hơn gram âm, sự khác biệt này đến từ cấu trúc màng tế bào của 2 chủng vi khuẩn này. Theo đó màng tế bào của vi khuẩn gram âm phức tạp hơn do màng ngoài chứa các chuỗi polysaccharide ưa nước hoạt động như một hàng rào tự nhiên đối với các loại tinh dầu vì tinh dầu kị nước.

3.2 Kháng nhiều loại vi nấm gây bệnh cho người

Các hoạt chất bao gồm geranyl acetate, α-pinene, và limonene là những hoạt chất chính có trong tinh dầu hạt cà rốt mang lại hiệu quả chống lại nhiều loại nấm gây bệnh cho người bao gồm Candida albicans, Candida krusei, Candida tropicalis, Cryptococcus neoformans, Microsporum canis, Microsporum gypseum, Trichophyton rubrum, Aspergillus fumigatus…

3.3 Xua đuổi muỗi

Một nghiên cứu mới đây cho thấy tinh dầu hạt cà rốt còn có khả năng xua đuổi muỗi tuyệt vời. Người ta đã tiến hành nghiên cứu thử nghiệm trên tinh dầu tự chiết xuất từ cây cà rốt hoang dại và chế phẩm tinh dầu cà rốt thương mại để tiến hành so sánh hiệu quả đuổi muỗi của 2 loại tinh dầu này. Kết quả cho thấy cả 2 loại đều có khả năng xua đuổi muỗi, tuy nhiên tinh dầu thương mại lại chỉ nhạy với chủng muỗi culex restuans hơn các chủng Aedes aegypti và Culex pipiens, trong khi tinh dầu chiết xuất từ cà rốt hoang dại lại nhạy cảm với cả 2 chủng culex restuans và Culex pipiens hơn chủng Aedes aegypti. Người ta đã chứng minh rằng 3 hoạt chất terpinolene, para cymene, và γ-terpinene là những thành phần chính mang lại hiệu quả xua đuổi muỗi.

3.4 Là chất chống oxy hóa tuyệt vời

Các nghiên cứu trên động vật cho thấy tinh dầu hạt cà rốt có hiệu quả chống oxy hóa, có khả năng bảo vệ gan khỏi tổn thương. Ngoài ra, các chất chống oxy hóa có trong tinh dầu có thể sửa chữa những tổn thương gây ra do oxy hóa trên da, bảo vệ làm da khỏi các nếp nhăn. Ngoài ra, một nghiên cứu cho thấy sản phẩm có chứa tinh dầu hạt cà rốt có khả năng tăng hấp thu các tia bức xạ mặt trời (nhất là tia UVA), với hiệu quả cao nhất ở nồng độ 6% so với 2% và 4%. Do đó cho thấy tiềm năng bảo vệ và phục hồi da khỏi lão hóa của tinh dầu hạt cà rốt.

4. Cách sử dụng tinh dầu hạt cà rốt

Nếu muốn sử dụng như liệu pháp mùi hương (aromatherapy) để giảm căng thẳng, lo âu, tăng cường sự tập trung và mang lại cảm giác sảng khoái, bạn có thể dùng từ 3 – 6 giọt tinh dầu hạt cà rốt nhỏ vào máy khuếch tán tinh dầu hoặc kết hợp với tinh dầu khác theo công thức sau đây: dùng 4 giọt tinh dầu chanh sần (lime essential oil), 2 giọt tinh dầu hạt cà rốt và 1 giọt tinh dầu đinh hương (clove essential oil) nhỏ vào máy khuếch tán hoặc đèn xông tinh dầu cho diện tích phòng từ 25 – 30 mét vuông. Bạn cũng nên lưu ý thời gian xông tinh dầu tối đa chỉ nên là 15 phút.

Bạn cũng có thể tự tay làm hỗn hợp dầu dưỡng da giúp dưỡng ẩm, phục hồi da hư tổn, giảm nếp nhăn với công thức sau đây: dùng 8 giọt tinh dầu hạt cà rốt. 4 giọt tinh dầu cúc bất tử (Helichrysum Italicum essential oil), 2 giọt tinh dầu gỗ đàn hương, 2 giọt tinh dầu nhũ hương và 5 giọt vitamin E. Tất cả hòa với 15 ml dầu dẫn Jojoba trong một bình có nắp đậy kín. Lắc đều để các nguyên liệu hòa lẫn với nhau. Trước khi dùng hỗn hợp này cần rửa mặt thật sạch, sau đó nhỏ 4 giọt lên trán, hai bên má và cằm sau đó massage nhẹ nhàng theo chiều từ dưới lên trên, từ trong ra ngoài. Nên duy trì sử dụng hàng ngày vào buổi tổi trước khi ngủ để đạt được kết quả tốt nhất.

Một công thức khác mà bạn có thể áp dụng nếu như không có các tinh dầu trên như sau: sử dụng 15ml dầu ô liu hòa với 8 giọt tinh dầu cà rốt, 4 giọt tinh dầu cúc la mã (Chamomile essential oil), 2 giọt tinh dầu phong lữ (Geranium essential oil), 2 giọt tinh dầu hoa Lavender.

Để làm dịu làn da bị tổn thương do tiếp xúc quá nhiều với ánh nắng mặt trời, bạn có thể dùng 5 giọt tinh dầu hạt cà rốt hòa với với 120ml gel lô hội (Aloe vera). Hòa trộn đều hỗn hợp sau đó thoa lên vùng da bị cháy nắng sẽ giúp giảm nhanh chóng triệu chứng bỏng rát da do ánh nắng mặt trời.

Vì khả năng chống lại nhiều loại nấm gây gàu, bạn có thể làm dầu ủ dưỡng tóc để giảm ngứa da đầu do gàu như sau: kết hợp 6 giọt tinh dầu hạt cà rốt với 2 muỗng cà phê mật ong, 3 muỗng cà phê dầu hạnh nhân và 3 thìa canh bột yến mạch vào một chén nhỏ. Sau đó trộn đều tất cả các nguyên liệu với nhau, thoa hỗn hợp này lên da đầu và thoa đều xuống các sợi tóc. Để yên trong thời gian từ 5 – 10 phút, sau đó gội đầu lại với dầu gội thông thường. Để giúp tóc óng mượt chắc khỏe giảm khô gãy, bạn có thể áp dụng công thức sau: 6 giọt tinh dầu hạt cà rốt, 4 giọt tinh dầu gỗ đàn hương, 2 giọt tinh dầu tuyết tùng (Cedarwood essential oil), 2 thìa dầu ô liu và 1 thìa canh dầu Jojoba. Trộn đều hỗn hợp trên sau đó massage nhẹ nhàng lên vùng da đầu và tóc, ủ trong thời gian từ 1 – 2 giờ trước khi gội đầu lại với dầu gội thông thường.

Ngoài ra, để tăng cường khả năng chống nắng, bạn có thể thêm từ 1 đến 2 giọt tinh dầu hạt cà rốt vào kem chống nắng, sau đó thoa lên da từ 1 – 2 giờ trước khi ra ngoài trời.

Bạn cũng có thể làm dầu xoa bóp để giảm các triệu chứng khó chịu ở bụng như đầy hơi, khó tiêu, đau bụng kinh như sau: pha loãng 4 giọt tinh dầu hạt cà rốt, 4 giọt tinh dầu quýt và 2 giọt tinh dầu bạc hà trong 1 muỗng canh dầu dừa. Bạn cũng có thể thay thế tinh dầu quýt bằng tinh dầu chanh sần, tinh dầu bạc hà bằng tinh dầu phong lữ. Hòa tan hoàn toàn hỗn hợp trên sau đó massage nhẹ nhàng lên vùng bụng theo chiều kim đồng hồ 2 lần một ngày sẽ giúp cải thiện đáng kể các triệu chứng khó chịu trên, giảm táo bón, kích thích tiêu hóa, làm da bụng săn chắc hơn.

5. Tính an toàn của tinh dầu hạt cà rốt và những lưu ý khi sử dụng

Theo khuyến cáo của hiệp hội quốc tế về liệu pháp mùi hương toàn diện, tinh dầu hạt cà rốt chỉ nên sử dụng dạng dùng ngoài, không khuyến cáo uống trực tiếp tinh dầu. Phụ nữ có thai và trẻ em dưới 12 tuổi nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi quyết định sử dụng loại tinh dầu thiên nhiên này.

Các nghiên cứu cho thấy sản phẩm có chứa tinh dầu hạt cà rốt khá an toàn khi sử dụng trên da, tuy nhiên, vẫn có một số ít trường hợp có thể gây kích ứng, đỏ da, thậm chí dị ứng nặng. Vì thế, khuyến cáo nên thực hiện test áp da các chế phẩm có chứa tinh dầu hạt cà rốt lên những vùng da mỏng như mặt trong cánh tay trước khi thoa lên mặt hay diện tích lớn hơn. Cũng lưu ý rằng nên pha loãng tinh dầu hạt cà rốt với dầu dẫn thích hợp trước khi thoa lên da cũng là một cách hạn chế những tác dụng phụ trên. Đồng thời nên tránh dùng ở những vùng da nhạy cảm như mắt, mũi, tai… Khi có bất kỳ phản ứng bất lợi nào xảy ra cần ngưng sử dụng ngay lập tức và đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được xử trí thích hợp.

Bạn cũng nên bảo quản tinh dầu trong lọ thủy tinh sẫm màu có nắp đậy kín để tránh tinh dầu bị oxy hóa bởi không khí cũng như ánh sáng, làm giảm chất lượng tinh dầu. Đồng thời bảo quản ở những nơi xa tầm tay trẻ em để tránh trường hợp trẻ uống phải tinh dầu. Cuối cùng, nhấn mạnh lại rằng bạn không nên nhầm lẫn giữa tinh dầu hạt cà rốt và dầu cà rốt khi lựa chọn mua các sản phẩm này nhé.

6. Các chứng chỉ/chứng nhận

• GC/MS Test.
• Food Safety and Standards Authority of India
• GMP
• Halal
• ISO 9001: 2015

Tài liệu tham khảo

1. Aksu, M., Incegul, Y., Kiralan, S. S., Kiralan, M., & Ozkan, G. (2020). Cold pressed carrot (Daucus carota subsp. sativus) seed oil. Cold Pressed Oils, 335–343. doi:10.1016/b978-0-12-818188-1.00030-x.
2. Muturi, E. J., Doll, K., Ramirez, J. L., & Rooney, A. P. (2019). Bioactivity of Wild Carrot (Daucus carota, Apiaceae) Essential Oil Against Mosquito Larvae. Journal of medical entomology, 56(3), 784–789. https://doi.org/10.1093/jme/tjy226.
3. Luc, D., Jean Michel, B., Vanina, L., Alain, M., Liliane, B., & Jean Michel, B. (2020). Antibacterial Mode of Action of the Daucus carota Essential Oil Active Compounds against Campylobacter jejuni and Efflux-Mediated Drug Resistance in Gram-Negative Bacteria. Molecules (Basel, Switzerland), 25(22), 5448. https://doi.org/10.3390/molecules25225448.
4. Alves-Silva, J. M., Zuzarte, M., Gonçalves, M. J., Cavaleiro, C., Cruz, M. T., Cardoso, S. M., & Salgueiro, L. (2016). New Claims for Wild Carrot (Daucus carota subsp. carota) Essential Oil. Evidence-based complementary and alternative medicine : eCAM, 2016, 9045196. https://doi.org/10.1155/2016/9045196.
5. Que, F., Hou, X. L., Wang, G. L., Xu, Z. S., Tan, G. F., Li, T., Wang, Y. H., Khadr, A., & Xiong, A. S. (2019). Advances in research on the carrot, an important root vegetable in the Apiaceae family. Horticulture research, 6, 69. https://doi.org/10.1038/s41438-019-0150-6.
6. Flamini, G., Cosimi, E., Cioni, P. L., Molfetta, I., & Braca, A. (2014). Essential-oil composition of Daucus carota ssp. major (Pastinocello Carrot) and nine different commercial varieties of Daucus carota ssp. sativus fruits. Chemistry & biodiversity, 11(7), 1022–1033. https://doi.org/10.1002/cbdv.201300390.
7. Singh, S., Lohani, A., Mishra, A. K., & Verma, A. (2019). Formulation and evaluation of carrot seed oil-based cosmetic emulsions. Journal of cosmetic and laser therapy : official publication of the European Society for Laser Dermatology, 21(2), 99–107. https://doi.org/10.1080/14764172.2018.1469769.