Tinh dầu Bạch Tùng Hương

Bạn đã từng nghe qua cái tên bạch tùng hương chưa? Có lẽ không nhiều người trong chúng ta biết đến hoặc đã từng nghe qua loại tinh dầu bạch tùng hương này. Nếu như chưa từng nghe qua, quý độc giả hãy cùng Kobi tìm hiểu chi tiết về nguồn gốc, xuất xứ, đặc điểm và cách sử dụng cũng như những lưu ý trước khi quyết định sử dụng tinh dầu bạch tùng hương này nhé.

1. Nguồn gốc của tinh dầu bạch tùng hương

Tinh dầu bạch tùng hương là một loại tinh dầu đặc biệt được chiết xuất từ nhựa gôm (gum-resin) với danh pháp hai phần là Ferula galbaniflua từ cây Bạch tùng hương (Ferula gummosa – Boiss.) thuộc chi Ferula. Chi Ferula là một chi lớn thứ 3 trong gia đình họ Hoa tán (Apiaceae), với khoảng 180 loài đã được ghi nhận. Chi này chủ yếu được phân bố ở vùng Trung Á và Tây Nam châu Á (đặc biệt là ở Iran và Afghanistan), vùng Địa Trung Hải và Bắc Ấn Độ. Chi này đặc trưng bởi sự hiện diện của nhựa gôm (bao gồm 4 loại gôm nổi tiếng là asafoetida, sagapenum, galbanum, và ammoniacum) và ứng dụng đặc biệt của nó trong ngành công nghiệp nước hoa và dược phẩm. Ferula trong tiếng Latin có nghĩa là “xe cộ” hay “người vận chuyển”. Các loài trong chi này thường sinh trưởng ở những vùng núi và khí hậu khô nóng và sa mạc.

Bạch tùng hương là một loài cây thân thảo sống lâu năm (có thể đến 6 – 8 năm), chiều cao từ 1 – 4 mét, thân mập, rỗng, hơi mọng nước. Các lá có hình tam giác hoặc thậm chí được chia nhỏ hơn với bẹ mập ôm lấy thân. Cây thường nở hoa từ khoảng tháng 5 đến tháng 6 và hạt chín từ tháng 6 đến tháng 8. Hoa có màu vàng, hiếm khi là màu trắng, mọc thành chùm lớn, có mùi khó chịu. Nhựa gôm được thu hái bằng cách cắt ngang phần rễ cây để nhựa cây chảy ra hoặc rạch ở phần thân cây và thường thu hoạch trong khoảng từ tháng 6 đến tháng 9.

Một cây trưởng thành có thể cho nhựa gôm khi khoảng 3 năm tuổi với sản lượng một cây cho khoảng 10 gam nhựa gôm. Nhựa cây khi mới chảy ra bị oxy hóa trong không khí thành màu nâu. Nhựa cây thành phẩm có nhiều hình dạng và màu sắc không đều, có thể thay đổi từ màu xanh lá, màu nâu đến màu vàng hoặc xanh đậm. Nhựa cây có mùi thơm mát đặc trưng hơi giống mùi cỏ xạ hương, vị hơi đắng. Bạch tùng hương từ lâu đã được dùng như một lọai thảo dược trong y học cổ truyền của Iran với mục đích như làm lành vết thương, tăng cường trí nhớ, điều trị rối loạn tiêu hóa, động kinh và co giật.

2. Đặc điểm và thành phần hóa học của tinh dầu bạch tùng hương

Tinh dầu bạch tùng hương được điều chế bằng cách chưng cất trực tiếp nhựa gôm của cây hoặc chưng cất lôi cuốn hơi nước.

Các yếu tố ảnh hưởng đến thành phần hóa học có trong tinh dầu bao gồm phương pháp chiết xuất, bộ phận sử dụng, tuổi cây, môi trường trồng trọt và khí hậu, thời gian thu hái và chế biến bảo quản…Tinh dầu bạch tùng hương có màu từ vàng nhạt đến hơi xanh nhạt, mùi ngọt nhẹ, hơi giống hoa hồng lai xạ hương.

Người ta đã chứng minh trong nhựa gôm bạch tùng hương chứa khoảng 82% là tinh dầu với ít nhất có 34 loại hoạt chất hóa học khác nhau, trong đó chiếm phần lớn các hydrocarbon monoterpene như 17–56.55% α-pinene, 10.44–37.04% β-pinene, 9.16–10.75% δ-3-carene, 0,8–13.23% Limonene, 0 – 1% terpinolene, 6% chrysanthenyl acetate, 5% E-nerolidol cùng với nhiều thành phần hoạt chất hóa học khác nhau.

Điểm thú vị là, một nghiên cứu cho thấy tinh dầu khi thu hoạch cây từ vùng nhiệt đới có số lượng và chất lượng tốt hơn khi so với mẫu cây thu hoạch từ những vùng có khí hậu lạnh. Hiện nay Iran là thị trường cung cấp phần lớn tinh dầu bạch tùng hương với chất lượng cao trên toàn thế giới.

3. Tác dụng của tinh dầu bạch tùng hương

3.1. Hỗ trợ điều trị viêm khớp

Nghiên cứu cho thấy tinh dầu bạch tùng hương có thể có hiệu quả giảm đau trong thoái hóa khớp. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2016 đã so sánh hiệu quả giảm đau của dầu bạch tùng hương với gel diclofenac (là một thuốc giảm đau kháng viêm không steroid và thường được kê đơn để điều trị đau cơ xương khớp). Nghiên cứu tiến hành trên 32 bệnh nhân có đau khớp gối mạn tính, được chia thành 2 nhóm bằng nhau và được dùng thuốc thoa 3 lần một ngày trong 1 tháng. Kết quả cho thấy về đau, cứng khớp và cải thiện chức năng sau theo dõi 2 tháng là không khác biệt đáng kể giữa 2 nhóm. Tác giả cũng kết luận rằng dầu bạch tùng hương có thể là lựa chọn tốt hơn diclofenac vì có ít tác dụng phụ hơn.

3.2. Tác dụng ức chế sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn, nấm

Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy tinh dầu bạch tùng hương có thể chống lại một số loại vi khuẩn như tụ cầu nhạy methicillin (MSSA) và tụ cầu kháng methicillin (MRSA), trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa), liên cầu khuẩn đường ruột (Enterococcus faecali)s, Streptococcus sobrinus, S. salivarius, S. mutans. Pinnene có trong tinh dầu bạch tùng hương được cho là thành phần chính ức chế sự tăng trưởng của vi khuẩn.

3.3. Hạ lipid máu

Một nghiên cứu trên mô hình chuột bị đái tháo đường cho thấy tinh dầu bạch tùng hương tuy không ảnh hưởng đến nồng độ glucose huyết nhưng lại làm giảm đáng kể nồng độ mỡ máu là triglyceride (167 ± 13 vs. 105 ± 12; p< 0.001) và LDL-C (70 ± 8 vs. 30 ± 4; p< 0.001). Những loại lipid này là những yếu tố nguy cơ gây bệnh lý tim mạch như xơ vữa động mạch, đột quỵ, nhồi máu cơ tim…

3.4. Ứng dụng trong chăm sóc da

Trong cuốn sách “Tinh dầu và liệu pháp mùi hương toàn diện” ghi nhận tinh dầu bạch tùng hương có hiệu quả điều trị nhiễm trùng da, các rối loạn viêm ở da, mụn trứng cá, sẩn cục, trầy xước da và hiệu quả làm mờ sẹo. Người ta đã chứng minh tinh dầu bạch tùng hương thúc đẩy kết tụ bạch cầu và tiểu cầu tại vết thương cũng như hình thành hàng rào bảo vệ chống lại nhiễm trùng, ức chế tăng trưởng một số loại vi khuẩn và vi nấm tại vết thương và khiến chúng nhanh lành hơn.

3.5. Xua đuổi côn trùng

Mùi của tinh dầu bạch tùng hương có thể xua đuổi được côn trùng. Nó đã được ứng dụng trong những loại bình xịt côn trùng để đuổi muỗi, ruồi, gián, kiến…, tuy nhiên nó lại không có hiệu quả trong việc đuổi gián.

3.6. Làm giãn cơ, giảm co thắt

Nghiên cứu của Sadraei và cộng sự năm 2001 cho thấy tinh dầu bạch tùng hương ức chế sự co thắt cơ trơn đường tiêu hóa gây ra bởi kali clorua. Ngoài ra, α và β-pinen có trong tinh dầu còn ức chế gây co thắt gây ra bởi acetylcholine.

3.7. Tác dụng chống động kinh và co giật

Một nghiên cứu năm 2001 trên mô hình động vật cho thấy tinh dầu bạch tùng hương chiết xuất từ quả cho thấy có thể làm giảm cơn động kinh co giật do pentylenetetrazole trên chuột và hiệu quả này có thể do α-thujene và β-pinene.

4. Cách sử dụng tinh dầu bạch tùng hương

Dùng làm dầu xoa bóp để giảm các bệnh lý viêm trên da: lấy 10 giọt tinh dầu bạch tùng hương, 5 giọt tinh dầu cúc bất tử (Helichrysum essential oil) và 5 giọt tinh dầu nhựa Copaiba (Copaiba balsam essential oil) hòa tan với 60 ml dầu Jojoba. Cho tất cả vào 1 lọ kín, lắc đều để các nguyên liệu hòa lẫn vào nhau. Sau đó dùng một lượng vừa đủ thoa lên các vùng da bị viêm như chàm, vảy nến hoặc chấm lên các vùng da bị mụn trứng cá, sẩn viêm…

Nếu bạn có các bệnh lý đau cơ xương khớp như thoái hóa khớp gối, cổ chân, cổ tay, có thể kết hợp tinh dầu bạch tùng hương với các loại tinh dầu khác để làm dầu xoa bóp giúp giảm đau khá hiệu quả. Bạn có thể áp dụng công thức sau đây: lấy 3 giọt tinh dầu bạch tùng hương, 3 giọt tinh dầu quế (cinnamon essential oil), 1 giọt tinh dầu riềng (galangal essential oil) và 1 giọt tinh dầu đinh hương (clove essential oil) hòa với 20ml dầu hạnh nhân. Trộn đều sau đó thoa lên vùng khớp bị ảnh hưởng 2 lần mỗi ngày.

Dùng làm dầu dưỡng ẩm, giảm nếp nhăn: dùng 1 giọt tinh dầu bạch tùng hương hòa với 1 thìa cà phê dầu tầm xuân (Rosehip oil), cũng có thể làm nhiều hơn để dành dùng dần theo tỉ lệ 1:1 như trên. Sau đó thoa lên mặt, cổ, vùng tay có thể làm mờ đáng kể nếp nhăn, giúp làm da luôn căng bóng khỏe mạnh.

Dùng như liệu pháp mùi hương giúp mang lại không gian dễ chịu, giảm lo âu căng thẳng: dùng 5 giọt tinh dầu bạch tùng hương, 5 giọt tinh dầu cam Bergamot và 5 giọt tinh dầu ngọc lan tây (Ylang Ylang essential oil). Tất cả cho vào máy khuếch tán hay đèn xông tinh dầu và xông trong vòng 15 phút.

Nếu muốn sử dụng để xua đuổi muỗi và côn trùng, có thể sử dụng tinh dầu bạch tùng hương để xông phòng hoặc áp dụng công thức sau: lấy 10 giọt tinh dầu bạch tùng hương, 10 giọt tinh dầu sả chanh (lemongrass essential oil), 5 giọt tinh dầu lộc đề xanh (wintergreen essential oil), 2 giọt tinh dầu hoa lavender cho vào một bình xịt chứa 50ml nước sạch. Sau đó lắc đều để các nguyên liệu hòa lẫn với nhau sau đó xịt ở những chỗ có nhiều côn trùng, kiến, muỗi như góc phòng, nhà bếp… Công thức này vừa có nguồn gốc từ thiên nhiên khá an toàn vừa dễ làm ai cũng có thể làm được.

5. Tính an toàn của tinh dầu bạch tùng hương và những lưu ý khi sử dụng

Tinh dầu bạch tùng hương tương đối an toàn khi dùng ngoài hoặc dùng như nguyên liệu cho thực phẩm. Tuy nhiên, cũng giống như các loại tinh dầu khác, khi sử dụng trên da có thể gây ra một số phản ứng như kích ứng da, đỏ da, dị ứng… Do đó, cần thực hiện test da trước khi sử dụng để tránh phản ứng bất lợi. Đồng thời khuyến cáo nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Phụ nữ có thai và trẻ em dưới 12 tuổi khuyến cáo không nên sử dụng tinh dầu bạch tùng hương vì còn thiếu các dữ liệu về tính an toàn trên những đối tượng này. Nếu vẫn muốn sử dụng, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Hiện vẫn còn thiếu dữ liệu nghiên cứu về khả năng gây độc tính ánh sáng (phototoxic) trên da của tinh dầu bạch tùng hương. Do đó để an toàn, tốt nhất tránh tiếp xúc với ánh nắng trực tiếp sau khi dùng 12 giờ để hạn chế tối đa phản ứng này (nếu có) trong khi chờ đợi các nghiên cứu chứng minh.

Cần bảo quản tinh dầu bạch tùng hương trong lọ thủy tinh sẫm màu có nắp đậy kín và để ở những nơi tối tránh ánh nắng để không bị ảnh hưởng đến chất lượng của tinh dầu. Ngoài ra cần để tránh xa tầm tay của trẻ em.

Chỉ nên sử dụng tinh dầu dạng dùng ngoài, không được uống trực tiếp. Ngoài ra khuyến cáo không nên thoa trực tiếp tinh dầu khi chưa pha loãng với dầu dẫn lên da để tránh phản ứng kích ứng da.

Cuối cùng, nên lựa chọn mua tinh dầu thiên nhiên của những nhà cung cấp uy tín để có được chất lượng cao nhất.

6. Các chứng chỉ/chứng nhận

• GC/MS Test.
• Food Safety and Standards Authority of India
• GMP
• Halal
• ISO 9001: 2015

Tài liệu tham khảo

1. Sonigra, P., & Meena, M. (2021). Metabolic Profile, Bioactivities, and Variations in the Chemical Constituents of Essential Oils of the Ferula Genus (Apiaceae). Frontiers in pharmacology, 11, 608649. https://doi.org/10.3389/fphar.2020.608649.
2. Rustaiyan, A., Monfared, A., Masoudi, S., & Ameri, N. (2002). Essential Oils of the Stem and Root ofFerula galbanifluaBoiss. et Buhse. from Iran. Journal of Essential Oil Research, 14(4), 286–287. doi:10.1080/10412905.2002.9699856.
3. Karamzadeh, Leila, Jafarian, Vahab and Vatankhah, Elahe. “Ecological and phytochemical attributes of endemic Ferula gummosa Boiss. at vegetative and generative stages” Turkish Journal of Biochemistry, vol. 43, no. 4, 2018, pp. 393-402. https://doi.org/10.1515/tjb-2016-0237.
4. Karimlar S, Naderi A, Mohammadi F, Moslehishad M, Delrish E, Aghajanpour L, et al . Hypoglycemic and Hypolipidemic Effects of Myrtus communis, Trachyspermum copticum and Ferula gummosa Essential Oils on Streptozotocin Induced Diabetic Rats. Nutr Food Sci Res. 2019; 6 (1) :1-8.