Tinh dầu Thảo Quả

1. Nguồn gốc của tinh dầu thảo quả

Từ lâu, thảo quả (Cardamom) đã được biết đến như một gia vị đặc biệt trong nhiều món ăn từ Á sang Âu.
Tinh dầu chính là yếu tố quyết định mùi hương đặc trưng, khiến loại gia vị này nổi tiếng và được ưa chuộng trên toàn thế giới.

Tinh dầu thảo quả không chỉ được sử dụng trong ngành sản xuất nước hoa, mà còn ứng dụng rộng rãi trong đời sống và chăm sóc sức khỏe.
Hãy cùng Kobi tìm hiểu về nguồn gốc, đặc điểm và tác dụng của tinh dầu thảo quả nhé.

Nguồn gốc và đặc điểm thực vật

Cây thảo quả, còn gọi là thảo quả xanh hay bạch đậu khấu, có tên khoa học là Elettaria cardamomum.
Loài này thuộc chi Elettaria, họ Zingiberaceae (họ Gừng).
Chi Elettaria có khoảng 7 loài, nhưng chỉ Elettaria cardamomum có giá trị kinh tế cao và được trồng phổ biến.

Thảo quả được mệnh danh là “Nữ hoàng của các loại gia vị” (Queen of Spices), đứng sau tiêu đen (Piper nigrum) – “Vua của các loại gia vị”.
Danh xưng này hoàn toàn xứng đáng, bởi từ xa xưa, thảo quả đã được đánh giá cao nhờ mùi thơm thanh, vị cay ngọt dịu và dễ chịu.

Cây thảo quả phát triển tốt trong điều kiện khí hậu mát mẻ, ẩm ướt, thường được trồng dưới tán rừng ở vùng đồi núi phía Nam Ấn Độ, ở độ cao 800 – 1500 m.
Ngoài Ấn Độ, cây còn được trồng thương mại tại Guatemala, Tanzania, Sri Lanka, El Salvador, Việt Nam, Lào và Campuchia.
Trong đó, Guatemala hiện là quốc gia sản xuất thảo quả lớn nhất thế giới, là đối thủ cạnh tranh chính của Ấn Độ trên thị trường toàn cầu.

Đặc điểm hình thái

Cardamom là cây thân thảo sống lâu năm, cao từ 2 – 5 m.
Thân rễ mọc ngầm dưới đất, còn phần thân giả được tạo bởi các bẹ lá đan xen.

Lá có hình mác, thuôn dài, kích thước khoảng 15 x 100 cm, mặt trên xanh đậm, mặt dưới có thể láng hoặc phủ lớp lông tơ mịn.
Lưỡi bẹ dài khoảng 1 cm.
Hoa có hình dạng giống hoa phong lan, màu trắng điểm hồng hoặc tím nhạt, mọc thành chùm nhỏ ở gốc cây.

Quả chín sau khi hoa nở khoảng 3 tháng, có màu xanh lục hoặc vàng nhạt, hình trứng thuôn dài, dài 1 – 2 cm.
Bên trong mỗi quả chứa 15 – 20 hạt nhỏ xếp thành hai hàng.
Hạt có màu nâu sẫm đến đen, dài khoảng 4 mm, rộng 3 mm, tỏa mùi thơm nồng đặc trưng và vị cay ngọt dễ chịu.

Quy trình sản xuất tinh dầu

Tinh dầu thảo quả được sản xuất thương mại bằng phương pháp chưng cất hơi nước từ quả đã được sấy khô và nghiền nhỏ.
Hương thơm và mùi vị chủ yếu đến từ thành phần tinh dầu tự nhiên có trong hạt – chứa các hoạt chất như cineole, terpinyl acetate, limonene, linalool,… mang đặc tính kháng khuẩn và kích thích tiêu hóa nhẹ.

Vai trò và giá trị lịch sử

Từ trước Công nguyên, thảo quả đã là gia vị phổ biến ở Ấn Độ, được người La Mã nhập khẩu vào thế kỷ thứ I sau Công nguyên.
Người Hy Lạp và La Mã cổ đại dùng hỗn hợp sáp và thảo quả làm nước hoa cho tóc và quần áo, thể hiện sự sang trọng.

Người Ai Cập cổ dùng thảo quả để làm sạch răng miệng, còn người Châu Âu thời Trung Cổ lại nhận thấy hạt thảo quả giúp khử mùi tỏi sau bữa ăn.

Ngày nay, thảo quả là gia vị đắt giá thứ ba trên thế giới, chỉ sau nhụy nghệ tây (saffron) và vani – một minh chứng cho giá trị bền vững của “Nữ hoàng gia vị” qua hàng nghìn năm lịch sử.

2. Thành phần hóa học và đặc điểm của tinh dầu thảo quả

Tinh dầu thảo quả không màu hoặc vàng nhạt, có hương vị thơm nồng. Từ đầu những năm 1900, người ta đã biết tinh dầu thảo quả chứa các hoạt chất terpinene, sabinene, limonene, 1,8-cineole, α-terpineol, α-terpinyl acetate, terpinen-4yl formate, acetate và terpinen-4-ol. Ngày nay, các nhà khoa học đã xác định được có khoảng 20 hoạt chất khác nhau có trong tinh dầu thảo quả, trong đó chủ yếu là 1,8-cineole (36.3%), α-terpinyl acetate (31.3%). Hàm lượng và thành phần tinh dầu có thể thay đổi bởi môi trường trồng trọt, thời điểm thu hoạch, quy trình sấy khô và điều kiện bảo quản. Tinh dầu thảo quả chiết xuất từ hạt và tinh dầu chiết xuất từ quả (gồm vỏ quả và hạt) có thành phần tương tự nhau.

3. Tác dụng của tinh dầu thảo quả

Ngày nay tinh dầu thảo quả là một thành phần quan trọng được sử dụng trong ngành công nghiệp sản xuất nước hoa. Ngoài ra, cũng được ngành công nghiệp thực phẩm sử dụng làm hương liệu trong bánh ngọt, bánh gừng, xúc xích, dưa chua và bột cà ri và cả ngành công nghiệp đồ uống. Thảo quả cũng được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc và Ấn Độ như một chất hỗ trợ tiêu hóa và để điều trị chứng đầy hơi. Hơn nữa, thảo quả còn được thêm vào dầu xoa bóp và kem dưỡng da, cũng như xà phòng, chất tẩy rửa do đặc tính làm dịu của nó. Hiện tại, các hiệu quả trên đã được các nhà khoa học chứng minh bởi nhiều công trình nghiên cứu. Các tác dụng của tinh dầu thảo quả bao gồm:

3.1. Tác dụng kháng khuẩn

Các thành phần terpenoid trong tinh dầu thảo quả có tác dụng chống nấm và chống vi khuẩn. Mishra và Dubey đã nghiên cứu ảnh hưởng của tinh dầu thảo quả đối với Aspergillus flavus, loại nấm tạo ra độc tố Aflatoxin B1 chết người, kết quả cho thấy tinh  dầu thảo quả có tác dụng mạnh như các chất chống nấm tổng hợp thường được sử dụng. Ngoài ra, tác dụng kháng khuẩn của tinh dầu E. cardamomum còn chống lại một số vi khuẩn Gram âm như Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa cũng đã được báo cáo. 

3.2. Tác dụng bảo vệ răng miệng

Trong nha khoa, tinh dầu thảo quả có tác dụng kháng khuẩn đối với các vi khuẩn gây bệnh nha chu như Aggregatibacter actinomycetemcomitans, Fusobacterium nucleatum, Porphyromonas gingivalis và Prevotella intermedia thông qua việc làm chậm tốc độ tăng trưởng của chúng. Cineole, thành phần hoạt chất chính của dầu thảo quả, là một chất khử khuẩn mạnh có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn gây hôi miệng và các bệnh nhiễm trùng khác vùng miệng như Streptococcus mutans và Candida albicans.

3.3. Tác dụng bảo vệ thần kinh

Nghiên cứu cho thấy rằng tinh dầu thảo quả có tác dụng bảo vệ thần kinh chuột do liên quan đến việc ức chế hoạt động acetylcholinesterase khi gây ngộ độc bằng nhôm clorua. Ngoài ra, acetylcholinesterase còn là một loại enzym liên quan đến sự tiến triển của bệnh Alzheimer. Do đó điều này mở ra một hướng mới trong điều trị Alzheimer nói riêng và các bệnh về thần kinh nói chung.

3.4. Tác dụng trên đường tiêu hóa

Nghiên cứu đã chứng minh tinh dầu thảo quả có tác dụng bảo vệ dạ dày chuột khi gây loét bằng aspirin và ethanol bằng cách ức chế việc sản xuất quá mức một số sản phẩm của các con đường 5-lipoxygenase. Ngoài ra, tình dầu thảo quả còn giúp giãn cơ trơn đường ruột và có các hoạt động chống co thắt, chống tiêu chảy thông qua việc phong tỏa thụ thể muscarinic. Ngoài ra theo y học cổ truyền, thảo quả có nhiều tác dụng trong tiêu hoá như hành khí, làm ấm dạ dày, tiêu thực, cầm nôn.

3.5. Chống côn trùng

Nghiên cứu cho thấy phun xịt bằng tinh dầu E. cardamomum còn có tác dụng tiêu diệt các côn trùng hay gặp trong các kho bảo quản như bọ cánh cứng (Callosobruchus maculatus Fabricius), bọ bột đỏ (Tribolium castaneum Herbst) và sâu bột (Ephestia kuehniella Zeller). Cả 3 loài côn trùng trên đều chết sau 10 – 20 giờ sau khi phun xịt bằng tinh dầu E. cardamomum ở các nồng độ khác nhau. Ngoài ra tinh dầu E. cardamomum còn làm cho trứng của 3 loài côn trùng trên không thể phát triển. Do đó có thể mở ra hướng mới sử dụng các phương pháp thân thiện với môi trường hơn trong việc tiêu diệt các côn trùng phá hoại các thực phẩm được bảo quản ở các không gian kín như nhà kho, nhà kính, các toà nhà.

3.6. Tác dụng kháng viêm

Ngoài tác tác dụng kháng khuẩn, tinh dầu thảo quả còn cho thấy tác dụng kháng viêm, điều hoà miễn dịch bằng cách giảm mức độ biểu hiện gen các cytokin viêm như IL-6, TNF- α, giảm đáng kể sự bài tiết IL-1β và IL-8 bởi các đại thực bào kích thích quá trình viêm. Nghiên cứu thực nghiệm trên chuột bị nhiễm Campylobacter jejuni – một loại vi khuẩn gây viêm ruột cấp tính, khi được uống tinh dầu thảo quả, ngoài tải lượng mầm bệnh được giảm đi đáng kể, số lượng đại thực bào, bạch cầu đơn nhân và tế bào T thấp hơn và giảm tiết chất trung gian gây viêm không chỉ trong đường ruột, mà còn ở ngoài ruột và đặc biệt là các cơ quan toàn thân khi so sánh với nhóm chứng. Cho thấy tinh dầu thảo quả đang là một hợp chất đầy hứa hẹn ngoài tác dụng kháng khuẩn còn có tác dụng kháng viêm, điều hoà miễn dịch. 

3.7. Chống ung thư

Tinh dầu E. cardamomum còn cho thấy tác dụng chống lại chất sinh ung thư da trên chuột, do cơ chế điều hoà mức lipid peroxidation và tăng cường hàm lượng glutathione. Cho thấy việc sử dụng thảo quả trong chế độ ăn uống, đặc biệt là ở những nhóm có nguy cơ cao, có thể giảm tỷ lệ mắc ung thư một cách đáng kể.

3.8. Cải thiện hô hấp

Nghiên cứu trên 30 người tình nguyện cho thấy mức tăng khả năng sử dụng oxy sau khi ngửi tinh dầu thảo quả trước khi tập luyện thể thao. Ngoài ra nghiên cứu trên thỏ cũng cho thấy tinh dầu thảo quả có tác dụng giãn phế quản, thông qua cơ chế đối kháng Ca2+.

4. Một số cách dùng tinh dầu thảo quả

Hỗ trợ tiêu hóa

Pha 6 giọt tinh dầu thảo quả, 6 giọt tinh dầu cam ngọt, 4 giọt tinh dầu bạc hà và 4 giọt thì là với 60 ml lotion không mùi.
Massage nhẹ vùng bụng giúp giảm đầy hơi, khó tiêu và buồn nôn. Hỗn hợp này còn giúp làm dịu dạ dày, hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn.

Xịt phòng và đuổi côn trùng

Trộn 8 giọt tinh dầu thảo quả, 2 giọt tinh dầu đinh hương và 5 giọt tinh dầu chanh với 60 ml nước cất.
Lắc đều rồi cho vào bình xịt, sử dụng để làm thơm phòng, khử khuẩn và xua đuổi côn trùng. Mùi hương ấm cay của thảo quả hòa cùng vị tươi mát của chanh mang lại cảm giác dễ chịu, trong lành.

Giảm cảm lạnh và nghẹt mũi

Nhỏ 1–2 giọt tinh dầu thảo quả vào bát nước nóng, trùm khăn xông hơi trong 5–10 phút để làm thông mũi và giảm nghẹt thở.
Hoặc có thể pha vài giọt tinh dầu với lotion không mùi rồi xoa nhẹ lên vùng ngực giúp giãn đường thở, hỗ trợ hô hấp và giảm cảm cúm hiệu quả.

Tăng khả năng tập trung

Khuếch tán 5 giọt tinh dầu thảo quả, 7 giọt tinh dầu trầm hương và 3 giọt tinh dầu hương thảo bằng máy xông.
Hương thơm ấm ngọt, kết hợp cùng mùi gỗ và thảo mộc giúp tinh thần tỉnh táo, tăng khả năng tập trung và nâng cao hiệu suất làm việc.

Chăm sóc răng miệng

Hòa 1 giọt tinh dầu thảo quả vào một cốc nước lọc rồi dùng để súc miệng mỗi ngày.
Cách này giúp sát khuẩn, giảm mùi hôi, đồng thời làm dịu tình trạng đau răng nhẹ.

Chăm sóc da

Thêm vài giọt tinh dầu thảo quả vào sữa rửa mặt hoặc nước ấm, sau đó thoa lên da bằng bông tẩy trang.
Tinh dầu giúp làm sạch, se khít lỗ chân lông, làm đều màu da và hỗ trợ giảm mụn nhờ đặc tính kháng khuẩn tự nhiên.

Dưỡng tóc và da đầu

Trộn vài giọt tinh dầu thảo quả vào dầu gội hoặc hòa với nước ấm dùng như dầu xả.
Các hoạt chất 1,8-cineole và α-terpinyl acetate trong tinh dầu giúp giảm viêm, dưỡng ẩm da đầu, hạn chế gàu và khô tóc.

Bảo quản thực phẩm

Nhỏ 1–2 giọt tinh dầu thảo quả lên miếng gạc hoặc bông gòn, đặt cạnh gạo, đậu hay hạt khô để tránh côn trùng.
Không xịt hoặc nhỏ trực tiếp tinh dầu lên thực phẩm để đảm bảo an toàn khi bảo quản.

5. Tính an toàn của tinh dầu thảo quả và các lưu ý khi sử dụng

Tinh dầu thảo quả tương đối an toàn dùng ngoài da. Tuy nhiên vẫn có thể gây ra các tác dụng phụ ở những người nhạy cảm, dễ dị ứng. Do đó cần kiểm tra thử lên da bằng một lượng nhỏ trước khi sử dụng. Lưu ý, cần pha loãng tinh dầu thảo quả trước khi sử dụng, tuyệt đối không cho tinh dầu đậm đặc trực tiếp lên da. Hơn nữa, việc sử dụng tinh dầu thảo quả bằng đường uống có thể gây ra tình trạng tiêu chảy, nóng rát đường tiêu hoá.  Chưa có nghiên cứu các tác hại khi sử dụng tinh dầu thảo quả ở các đối tượng đặc biệt, tuy nhiên để đảm bảo an toàn không nên sử dụng tinh dầu thảo quả cho trẻ em dưới ba tuổi hay phụ nữ trong ba tháng đầu của thai kỳ hoặc đang cho con bú. Không sử dụng tinh dầu thảo quả ở những vùng nhạy cảm và tránh tiếp xúc với mắt và tai của bạn. Bảo quản tinh dầu trong chai thủy tinh tối màu, tránh ánh nắng trực tiếp. Tinh dầu thảo quả có thể giữ từ 4 – 5 năm nếu được bảo quản đúng cách. Và lưu ý luôn chọn tinh dầu thảo quả chất lượng từ các nhà cung cấp tinh dầu thiên nhiên uy tín bạn nhé.

6. Các chứng chỉ/chứng nhận

• COA/GC/MS Test.
• Food Safety and Standards Authority of India
• GMP
• Halal
• ISO 9001: 2015

Tài liệu tham khảo

• https://www.researchgate.net/publication/286041121_Cardamom
• https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fneur.2019.00399/full
• Parthasarathy, V. A., & Prasath, D. (2012). Cardamom. Handbook of Herbs and Spices, 131–170. doi:10.1533/9780857095671.131
• Sengottuvelu, S. (2011). Cardamom (Elettaria cardamomum Linn. Maton) Seeds in Health. Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention, 285–291. doi:10.1016/b978-0-12-375688-6.10034-9
• Singh G., Kiran S., Marimuthu P., Isidorov V., Vinogorova V. Antioxidant and antimicrobial activities of essential oil and various oleoresins of Elettaria cardamomum (seeds and pods) J. Sci. Food Agric. 2008;88:280–289. doi: 10.1002/jsfa.3087.
• Auti ST, Kulkarni YA. Neuroprotective Effect of Cardamom Oil Against Aluminum Induced Neurotoxicity in Rats. Front Neurol. 2019 Apr 30;10:399. doi: 10.3389/fneur.2019.00399. PMID: 31114535; PMCID: PMC6502995.
• Jamal, A., Javed, K., Aslam, M., & Jafri, M. A. (2006). Gastroprotective effect of cardamom, Elettaria cardamomum Maton. fruits in rats. Journal of Ethnopharmacology, 103(2), 149–153. doi:10.1016/j.jep.2005.07.016
• al-Zuhair H, el-Sayeh B, Ameen HA, al-Shoora H. Pharmacological studies of cardamom oil in animals. Pharmacol Res. 1996 Jul-Aug;34(1-2):79-82. doi: 10.1006/phrs.1996.0067. PMID: 8981560.