Tinh dầu Ớt

Ngày nay, tinh dầu thiên nhiên dần trở thành nguyên liệu góp phần vào cuộc sống tươi đẹp của chúng ta. Mọi người đều công nhận lợi ích từ các chiết xuất thực vật bởi không chỉ đem lại hương thơm thư giãn mà còn là lợi ích cho sức khỏe. Trong đó ớt và tinh dầu của chúng đóng vai trò quan trọng trong đa dạng khía cạnh như sản xuất nước hoa, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, trì hoãn quá trình hư hỏng thực phẩm…Mời quý độc giả cùng Kobi khám phá những điều thú vị từ tinh dầu ớt này nhé.

1. Tổng quan về ớt

1.1 Thông tin chung

Thuật ngữ “ớt” hay tiếng anh là “capsicum” có thể gây nhầm lẫn vì từ này có thể được mô tả những thực vật thuộc chi Capsicum. Theo đó:

• Về mặt thực vật học, chi Capsicum là một trong những chi quan trọng nhất trong họ Cà (Solanaceae);
• Có ít nhất 36 loài thực vật thuộc chi Capsicum được biết đến. Trong đó có khoảng 25 loài mọc hoang dại, còn lại là cây trồng. Theo tài liệu, thực vật có nguồn gốc chủ yếu tại vùng nhiệt đới châu Mỹ, sau đó di thực khắp thế giới, chủ yếu ở Bolivia, Peru, Brazil, cận nhiệt đới châu Á…với sự phong phú sự thay đổi về kích thước, màu sắc, hương vị và độ cay.
• Một số loại nổi tiếng nhất là Capsicum frutescens, Capsicum annuum, Capsicum chinense, Capsicum baccatum, Capsicum pubescens…

Giá trị dinh dưỡng của ớt nói chung khá đa dạng:

• Lượng calo thấp;
• Ít nước, đạm, đường, tinh bột, chất xơ, chất béo…
• Nguồn dồi dào vitamin A, vitamin C, vitamin B₆, vitamin K₁…và các chất chống oxy hóa khác. Bao gồm như flavonoid, acid sinapic, acid ferulic…Đặc biệt, hàm lượng chất chống oxy hóa trong ớt chín (đỏ) cao hơn nhiều so với ớt xanh.
• Khoáng chất: kali, đồng,…;
• Thành phần hoạt chất chính trong ớt gây ra cảm giác nóng và rát cho lưỡi là capsaicin.

Trong đời sống hằng ngày, ớt chủ yếu được sử dụng như một loại gia vị dưới nhiều dạng khác nhau. Có thể kể đến dùng tươi, sấy khô, nấu chín cùng thức ăn, tán thành bột, dầu, tinh dầu ớt…và thu được các lợi ích khác nhau về mặt y học.

1.2 Đặc điểm sinh trưởng

• Ở Việt Nam, quần thể ớt khá phong phú, một số đặc điểm sinh trưởng đặc trưng:
• Thực vật ớt sinh trưởng và phát triển mạnh trong mùa mưa ẩm;
• Nhiệt độ thích hợp 18-30 độ C;
• Hạt ớt phân tán tự nhiên nhờ côn trùng và động vật như chim;
• Nhân giống bằng cách thức gieo hạt trong vườn ươm, sau đó đánh cây con đi trồng;
• Đất trồng thích hợp là đất thịt nhẹ, pha cát, dễ thoát nước;

1.3 Mô tả thực vật

• Cây nhỏ, sống hằng năm, chiều cao trung bình khoảng 0.5-1m;
• Phân cành nhiều, thân và cành có cạnh, bề mặt nhẵn;
• Lá mọc so le, hình trái xoan, kích thước dài khoảng 2-4cm, gốc hình nêm hay thuôn, đầu nhọn. Bề mặt lá nhẵn và mép nguyên;
• Hoa mọc đơn độc ở kẽ lá, màu trắng và có cuống dài.
• Quả mọng, có nhiều hình dạng ngắn, dài, tròn…thẳng hoặc cong. Khi chín màu đỏ hay vàng, bên trọng chứa nhiều hạt, hình thận dẹt.

2. Đôi nét về tinh dầu ớt

2.1 Đặc tính chung của tinh dầu ớt

Tinh dầu ớt (Capsicum essential oi) được chiết xuất từ quả của thực vật cùng tên. Bằng phương pháp chưng cất hơi nước thu được dung dịch sản phẩm có kết cấu lỏng, có màu cam đến đỏ sẫm và dễ bay hơi. Ngoài ra, điểm độc đáo của tinh dầu này đến từ mùi hương cay nồng đặc trưng của ớt mà con người chúng ta có thể cảm nhận được dù nồng độ tương đối thấp.

Bảo quản:

• Thận trọng chứa tinh dầu ớt trong vật chứa kín và nên đậy nắp kín sau khi sử dụng.
• Cách xa nơi trẻ nhỏ có thể với tới, cố gắng tránh đặt nơi có ánh sáng mặt trời trực tiếp chiếu vào.
• Trong quá trình dùng, nếu nghi ngờ dung dịch ớt bị oxy hóa, mùi lạ, biến chất…thì nên ngừng tiếp xúc.
• Có ý kiến cho rằng, nếu được bảo quản đúng cách ở nơi tối và mát mẻ, tinh dầu ớt có lưu giữ được vài năm.

2.2 Các hoạt chất giá trị của tinh dầu ớt

Tinh dầu ớt chứa nhiều thành phần phong phú và mang giá trị sinh học cao. Theo đó, tỷ lệ những hoạt chất sẽ có sự khác biệt đôi chút dựa vào vài yếu tố như loài, nơi canh tác, khí hậu, phương thức chiết xuất…Trong đó, các chất hóa học chính gồm:

• Hoạt chất có cấu trúc tecpen, sesquiterpenes, phenol, phenylpropanoid, nonterpene béo, dị vòng và hóa chất của rượu, xeton, andehit, axit cacboxylic, este, oxid, axetat…
• Hoặc theo nhà nghiên cứu Kocsis và cộng sự (2002, 2003), thành phần hóa học có thể được tìm thấy trong tinh dầu ớt gồm: tecpen và các dẫn xuất của chúng, rượu, andehit, xeton, axit, este, dẫn xuất benzen, hợp chất khung naphtalen, hydrocacbon, hợp chất lưu huỳnh, hợp chất phenolic, chứa nitơ chất và dẫn xuất carotenoid…
• Hợp chất capsaicin (8-methyl-vanillyl-1-6-non amide) như capsaicinoid,…được cho là chịu trách nhiệm tạo nên cảm giác bỏng cay và nhiệt đặc trưng của ớt. Điều quan trọng cần biết là hàm lượng capsaicin trong mỗi sẽ loại ớt khác nhau;
• Ngoài ra còn có capsanthin, là carotenoid, góp phần chính tạo nên màu đỏ và màu sắc tươi sáng,…

3. Lợi ích của tinh dầu ớt đối với sức khỏe

3.1 Kháng khuẩn

Hoạt động kháng khuẩn của tinh dầu ớt được chứng minh rõ ràng. Tuy nhiên, cơ chế hoạt động chất kháng khuẩn trong chiết xuất vẫn chưa được làm sáng tỏ đầy đủ. Qua những nghiên cứu cho đến hiện tại ghi nhận:

• Các tác động của hoạt chất từ tinh dầu lên vi khuẩn như:
  • Thay đổi màng tế bào chất;
  • Ức chế tổng hợp protein;
  • Thay đổi nguồn dự trữ glucose…
• Một số chủng vi khuẩn có kết quả tích cực gồm: Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Escherichia coli…

3.2 Chất bảo quản tự nhiên

Nhờ sự ưa thích của người tiêu dùng dành cho thực phẩm lành mạnh mà các chất phụ gia tự nhiên, không chứa chất bảo quản đã được quan tâm nghiên cứu và ứng dụng nhiều hơn với mục đích thương mại. Trong đó, ớt và các sản phẩm từ thực vật này như (dạng bột, tinh dầu, dầu…) đã thể hiện lợi ích cho điều này thông qua khả năng kháng khuẩn, kháng nấm, bảo quản thực phẩm…

Hơn nữa, nhờ vào khả năng kiểm soát mầm bệnh truyền qua thực phẩm của tinh dầu ớt còn được coi là chất bảo quản tự nhiên và có thể được sử dụng như phương pháp bổ sung để kiềm hãm sự tồn tại và phát triển của vi sinh vật gây hại.

3.3 Chống viêm và giảm đau

Theo báo cáo, thành phần hóa học từ thực vật ớt và chiết xuất của chúng có thể tạo ra phản ứng chống viêm và giảm đau. Có thể kể đến như:

• Capsaicin có khả năng liên kết với thụ thể đau, là các đầu dây thần kinh cảm nhận cảm giác đau. Điều này có thể tạm thời làm giảm cơn đau mãn tính do một số bệnh lý.
• Chúng sẽ tạo nên cảm giác nóng nhưng không gây ra bất kỳ tổn thương thực sự nào. Mặc dù vậy, nếu quá lạm dụng, hoạt chất này có thể làm mất sự nhạy cảm của thụ thể đau theo thời gian.
• Ngoài ra, một tài liệu khác ghi nhận, khi bôi sản phẩm chứa 0,025% capsaicin, có thể giúp cải thiện những triệu chứng viêm xương khớp.

Như vậy, bạn có thể lựa chọn tinh dầu ớt cũng như các chiết xuất từ thực vật này, đặc biệt là Capsaicin trong dầu hoặc kem massage, xoa bóp,…tại các khu vực bị đau nhức khó chịu của cơ, xương khớp, dây thần kinh ngoại vi…

3.4 Cải thiện sức khỏe tim mạch và tiêu hóa

Một số tác động tích cực của ớt lên sức khỏe tim mạch và tiêu hóa như:

• Các nghiên cứu về flavonoid cho gợi ý rằng chúng có lợi trong việc ngăn ngừa bệnh mạch vành. Điều này chủ yếu là do tác dụng ngăn ngừa béo phì và bệnh tim mạch, thậm chí là giảm nguy cơ tử vong do bệnh lý này. (theo tạp chí PLOS One, 2017)
• Bên cạnh đó, ớt có thể chứa tanin, là chất làm se. Chất này có thể được xem xét vì lợi ích trong các vấn đề rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy, rối loạn vi sinh vật khác…
• Hơn thế, những nghiên cứu còn cho thấy, trong ớt có thành phần hoạt kích thích sản xuất chất nhầy ở dạ dày. Điều này giúp bảo vệ niêm mạc ruột và ngăn ngừa bệnh liên quan.
• Kích thích tiêu hóa và cân bằng môi trường vi khuẩn trong ruột.

3.5 Chất chống oxy hóa

Tinh dầu ớt cung cấp đa dạng hợp chất mang hoạt tính sinh học cao, đặc biệt là chống oxy hóa. . Điều này có thể cho phép chúng bảo vệ và sửa chữa các mô và tổn thương DNA. Đồng thời, chiết xuất còn giúp tăng cường hệ thống miễn dịch, sửa chữa các mô bị tổn thương và giảm nguy cơ stress oxy hóa. Bên cạnh đó, nhờ chứa vitamin C, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ góp phần quan trọng trong việc chữa lành vết thương và chức năng miễn dịch.

3.6 Tinh dầu ớt và chăm sóc da

Những hiệu quả mà tinh dầu ớt có thể đem đến cho làn da gồm:

• Tác dụng chống oxy hóa cải thiện sức khỏe làn da và ngăn ngừa lão hóa;
• Tác dụng chống viêm có thể hỗ trợ triệu chứng từ bệnh chàm, vẩy nến, phát ban….cần sử dụng theo chỉ định của thầy thuốc.

3.7 Lợi hô hấp

Tương tự như nhiều tinh dầu bay thiên nhiên khác, tinh dầu ớt có ảnh hưởng tích cực đến chức năng và cải thiện rối loạn hô hấp. Theo đó, chúng được biết đến với khả năng loãng đờm, thông xoang, chống co thắt…Từ đó giảm thiểu tình trạng rối loạn hô hấp như ho, cảm lạnh, sổ mũi, tắc nghẽn do đờm,…qua liệu pháp khuếch tán mùi hương, xông hơi, thoa một ít lên vùng da dưới mũi.

3.8 Liệu pháp hương thơm có lợi cho hệ thần kinh

Trong thực tế, tinh dầu bay hơi nói chung và tinh dầu ớt nói riêng được ưa thích trong các liệu pháp hương thơm. Với mục đích cải thiện mức độ nhận thức, tăng trí nhớ, cân bằng tâm trạng và cảm xúc, an thần…Điều này được lý giải là do hàm lượng capsaicin có thể làm giảm lượng lắng đọng mảng bám beta-amyloid. Từ đó làm chậm hoặc thậm chí đảo ngược các triệu chứng của bệnh mất trí nhớ và các bệnh thoái hóa thần kinh khác.

4. Cách sử dụng tinh dầu ớt hiệu quả

Bạn có thể linh hoạt ứng dụng tinh dầu ớt tùy theo nhu cầu bản thân. Một số phương pháp đơn giản gồm:

Dùng ngoài da:

• Pha khoảng 10 giọt tinh dầu ớt vào bình xịt nước rồi dùng như loại nước thơm phòng tự nhiên.
• Cho 1 giọt tinh dầu và kem dưỡng da hay sữa rửa mặt;
• Với những diện tích cơ thể lớn, nhỏ vài giọt tinh dầu ớt vào bồn tắm và ngâm mình thư giãn;
• Làm nguyên liệu cùng với dầu vận chuyển (dầu dừa, dầu jojoba, dầu hạnh nhân…) tạo ra hỗn hợp dầu massage, xoa bóp ưa thích.

Qua đường hô hấp:

• Liệu pháp hương thơm thông qua đèn xông, khuếch tán hương thơm, nến thơm…chứa tinh dầu ớt. Điều này hỗ trợ giấc ngủ và tạo không gian sống và làm việc tích cực hơn.
• Xịt hỗn hợp tinh dầu ớt cùng với nước ở các khu vực cần khử mùi hoặc lưu hương thơm;
• Nhỏ vài giọt tinh dầu ớt vào các vật dụng gần gũi như túi thơm, ga giường, gối, khăn…để dễ ngủ hơn.
• Xông hơi trị liệu: tinh dầu ớt cùng hơi nước trị liệu sẽ có tác động tích cực đến hô hấp, cũng như làm sạch bề mặt da.

5. Điều cần lưu ý khi sử dụng tinh dầu ớt

Nếu đối tượng có tình trạng sức khỏe đặc biệt, nên tham khảo tư vấn từ chuyên gia y tế:

• Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ sơ sinh hay còn nhỏ tuổi…không khuyến nghị sử dụng. Lý do bởi nghiên cứu cụ thể trên những đối tượng này vẫn còn chưa hoàn thiện và rõ ràng.
• Ngoài ra, trường hợp có tiền sử dị ứng với thành phần trong tinh dầu ớt không nên dùng.

Sử dụng tinh dầu ớt dù bằng bất kỳ phương thức nào cũng nên pha loãng với chất nền. Ví dụ như nước, dầu nền (hạnh nhân, dừa, jojoba,…) để trung hòa tính mạnh mẽ của chúng. Chú ý không uống này trực tiếp hay lạm dụng lượng tinh dầu ớt nhiều và kéo dài.

Lưu ý, hãy cẩn thận để tránh các vùng da hở và niêm mạc mắt, mũi, tai trong…khi dính phải hãy rửa sạch bằng nước và theo dõi kỹ tình trạng sức khỏe.

Các tác dụng phụ có thể gặp bao gồm kích ứng da và ngứa, khó chịu cho mắt, mũi và cổ họng. Do đó, chúng tôi vẫn khuyến khích thử tinh dầu ớt trên vùng da nhỏ. Điều này có mục đích là kiểm tra phản ứng bất thường và kích ứng trước khi sử dụng ở những vùng cơ thể lớn.

Khi tận hưởng tinh dầu ớt, nếu có các triệu chứng như nôn ói, nổi mề đay, phát ban, mụn, choáng…hãy ngừng sử dụng.

Kỹ lượng lựa chọn sản phẩm tự nhiên và nguyên chất từ những nhà sản xuất uy tín.

6. Tổng kết

Như vậy, với sự phổ biến rộng rãi của thực vật ớt cũng như liệu pháp hương thơm, mà giờ đây tất cả mọi người đều có thể hưởng lợi từ chiết xuất thực vật này. Trong đó, tinh dầu ớt đã và đang nhận được sự quan tâm và chú ý từ người tiêu dùng nhờ lợi ích đa dạng của chúng. Cuối cùng, đừng ngần ngại ghé thăm Kobi, nếu muốn khám phá thêm chiết xuất thiên nhiên khác nhé.

7. Các chứng chỉ/chứng nhận

• GC/MS Test.
• Food Safety and Standards Authority of India
• GMP
• Halal
• ISO 9001: 2015

Tài liệu tham khảo

1. Essential oil composition of fresh and dried pepper fruits (Capsicum annuum L.) http://foodandfeed.fins.uns.ac.rs/index.php?mact=Magazines,cntnt01,details,0&cntnt01hierarchyid=6&cntnt01sortby=magazine_id&cntnt01sortorder=asc&cntnt01summarytemplate=current&cntnt01detailtemplate=detaljno&cntnt01cd_origpage=180&cntnt01magazineid=54&cntnt01returnid=188
2. Benefits & Side Effects Of Chili Oil https://www.organicfacts.net/health-benefits/oils/chili-oil.html
3. 8 Powerful Health Benefits Of Capsicum https://www.organicfacts.net/health-benefits/vegetable/capsicum.html
4. Chili Peppers 101: Nutrition Facts and Health Effects https://www.healthline.com/nutrition/foods/chili-peppers
5. Capsicum – Uses, Side Effects, and More https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-945/capsicum