Dầu Hạt Lanh

Ngày nay, các sản phẩm từ hạt lanh không còn xa lạ với người tiêu dùng. Đặc biệt, dầu hạt lanh luôn được yêu thích và ưa chuộng bởi không chỉ góp phần bổ dưỡng cơ thể mà còn mang đến đa dạng lợi ích khác cho sức khỏe con người. Sau đây, Kobi mời bạn cùng tìm hiểu công dụng bất ngờ từ dầu hạt lanh và cách sử dụng chúng để đạt hiệu quả cao nhé.

1. Tổng quan về thực vật

1.1 Thông tin chung

Lanh (Linum usitatissimum L.) là thực vật thuộc chi Linum L., họ Lanh (Linaceae). Theo tài liệu, cây được trồng từ lâu đời, không rõ nguồn gốc. Hiện nay, quần thể loài đa dạng khắp thế giới ở Ấn Độ, Mỹ, Canada, Argentina…Thực tế, cây lanh (Linum usitatissimum) khá giàu tiềm năng để khai thác trong đa dạng lĩnh vực sản xuất. Có thể kể đến như sợi lanh trong dệt vải, hạt, dầu hạt…trong ẩm thực, chăm sóc sức khỏe…

Một số đặc điểm sinh trưởng như:

• Thuộc thực vật thân thảo, dạng bụi, sống ngắn ngày đến khoảng một năm.
• Phân bố phổ biến ở khu vực ôn đới ấm, cận nhiệt đới Bắc bán cầu. Loài ưa khí hậu ẩm mát, chịu được lạnh giá vào mùa đông. Đến mùa xuân nhiệt độ 15-20^oC, cây sinh trưởng và phát triển mạnh mẽ, ra hoa khá đều.
• Hầu hết các giống lanh đều có đặc điểm chung là bộ rễ phát triển.

Ngày nay, các sản phẩm từ cây lanh được ưa chuộng từ người tiêu dùng khắp thế giới. Bên cạnh hạt lanh được nhân dân ứng dụng trong trị liệu từ lâu đời, thì dầu hạt lanh cũng chiếm một vị trí quan trong không kém.

2. Đôi nét về dầu hạt lanh

2.1 Đặc tính chung của dầu hạt lanh

Dầu hạt lanh (Flaxseed oil) là dung dịch thu được thông qua quá trình ép lạnh hạt đã chín và sấy khô. Thông thường dầu này có màu vàng trong, mùi thơm nhẹ, béo ngậy.

Theo nghiên cứu, hạt lanh chứa khoảng 37% lượng dầu béo. Trong đó, dầu hạt lanh gồm:

• Phosphatid toàn phần: là acid palmitic, acid stearic, acid hexadecenoic, acid oleic, acid linoleic, acid linolenic,…Nổi bật là chứa 50-60% acid béo omega-3 ở dạng axit alpha-linolenic (ALA). Chất này đóng vai trò quan trọng đối với cơ thể, bao gồm chống viêm, bảo vệ sức khỏe tim và chức năng não…
• Chất sáp: acid stearic, acid cerotic, acol cerylic…
• Chỉ số Iod khoảng 190, cao hơn các dầu béo khác; cùng dồi dào chất chống oxy hóa, vitamin E…
• Tỷ lệ và hàm lượng của các thành phần trên có thể thay đổi đôi chút tùy vào loài, môi trường sống, phương thức chiết xuất…

2.2 Bảo quản

Đa số khuyến nghị nên bảo quản dầu hạt lanh trong tủ lạnh để giữ độ tươi cho sản phẩm. Ngoài ra, cần đậy chặt nắp vật chứa dầu sau khi dùng để tránh bị oxy hóa và ôi thiu.

Để có độ tươi tối đa, thời gian lý tưởng tiêu thụ là trong vòng 6-8 tuần.

Lưu ý tránh để ánh sáng mặt trời và bụi bẩn ảnh hưởng trực tiếp đến sản phẩm.

3. Dầu hạt lanh mang lại lợi ích gì đối với sức khỏe?

3.1 Cung cấp dồi dào omega-3

Không ai có thể phủ nhận sự dồi dào omega-3 trong dầu hạt lanh. Chất này cần thiết cho sức khỏe nhờ lợi ích như giảm viêm, bảo vệ hệ tim mạch, bổ dưỡng não, làm chậm quá trình lão hóa…Trên thực tế, một muỗng canh 15ml dầu này chứa khoảng 7.2mg acid béo omega-3, dưới dạng acid α-linolenic (ALA). Sau đó, chất này sẽ được chuyển hóa một phần thành dạng hoạt động như EPA và DHA để cơ thể sử dụng. Nếu bạn không dùng dầu cá, dầu hạt lanh có thể là một giải pháp tốt để giúp bổ sung omega-3 trong chế độ ăn uống hằng ngày.

3.2 Dầu hạt lạnh ảnh hưởng đến chỉ số lipid máu

Các ảnh hưởng đến chỉ số lipid máu của dầu hạt lạnh vẫn còn gây tranh cãi. Đa số ý kiến nhận thấy rằng chúng có thể tác động tích cực đối với việc giảm mức cholesterol LDL (xấu) và tăng mức HDL (tốt) ở những người rối loạn lipid máu nhẹ. Hơn thế, một số nghiên cứu còn chứng minh hoạt động chống xơ vữa động mạch của sản phẩm này. Có lẽ cần thêm thời gian để các báo cáo làm rõ vấn đề này.

3.3 Bảo vệ sức khỏe tim mạch

Theo một số nghiên cứu, dầu hạt lanh có thể hữu ích cho sức khỏe tim mạch. Những lợi ích này được giải thích là do sự cung cấp của acid béo omega-3 trong dầu hạt lanh với nồng độ cao cho cơ thể con người. Một số tác động tích cực như:

• Ổn định huyết áp đáng kể so với bổ sung dầu cây rum.
• Cải thiện độ đàn hồi của động mạch, hạn chế xơ vữa thành mạch máu.

3.4 Lợi đường tiêu hóa

Theo kinh nghiệm dân gian xưa, cũng như vài nghiên cứu hiện nay đã nhận định rằng, dầu hạt lanh có thể hữu ích trong việc điều trị táo bón.

• Một báo cáo trên động vật cho thấy dầu này hoạt động như thuốc nhuận tràng thúc đẩy đều đặn nhu động ruột. Đồng thời hoạt động như chất chống tiêu chảy.
• Nghiên cứu trên người bị bệnh thận giai đoạn cuối, sử dụng dầu thực vật này hằng ngày một thời gian sẽ giúp cải thiện độ đặc của phân, tăng tần suất đi tiêu…hiệu quả tương đương với cả dầu ô liu và dầu khoáng.

Tuy nhiên, nghiên cứu về tác dụng của dầu hạt lanh đối với rối loạn tiêu hóa hiện nay chỉ giới hạn trong các nghiên cứu trên động vật và trên những người có tình trạng cụ thể. Vì vậy, các báo cáo bổ sung là cần thiết để đánh giá hiệu quả trong dân số nói chung.

3.5 Cải thiện sức khỏe làn da

Dữ liệu khoa học đánh giá dầu hạt lanh hữu hiệu đối với sức khỏe làn da. Chúng có thể hỗ trợ:

• Cải thiện độ mịn và dưỡng ẩm, đồng thời thúc đẩy sản xuất collagen, tăng độ đàn hồi của da.
• Hạn chế độ nhạy cảm với các yếu tố gây kích ứng và thô ráp đến da.
• Nghiên cứu trên chuột bị viêm da ghi nhận lợi ích trong việc giảm triệu chứng viêm da dị ứng. Chẳng hạn như mẩn đỏ, ngứa, sưng tấy…

3.6 Hỗ trợ các vấn đề của tóc

Các bằng chứng giai thoại cũng như vài báo cáo gần đây minh chứng cho khả năng của dầu hạt lanh thúc đẩy sức khỏe của tóc. Điều này có thể là do sự hiện diện của acid béo omega-3 trong chúng. Ngoài ra, dầu còn chứa các chất chống oxy hóa, đặc biệt là vitamin E giúp chống lại các tác hại của gốc tự do, hạn chế tình trạng rụng tóc. Tuy nhiên, vẫn còn khá ít thông tin về vấn đề này.

3.7 Tiềm năng trong quản lý các rối loạn về mắt

Đôi mắt là “cửa sổ tâm hồn” do đó duy trì sức khỏe của mắt cần được quan tâm nhiều hơn. May mắn thay, dầu hạt lanh có tiềm năng trong việc hỗ trợ một số vấn đề rối loạn ở cơ quan này như khô mắt, viêm,…nhờ các yếu tố sau:

• Acid béo omega-3 giúp tăng sản xuất và chất lượng nước mắt.
• Chống lại tác động gây viêm của acid arachidonic và dẫn xuất. Đồng thời kích hoạt tổng hợp các chất trung gian không gây viêm (PGE1, TXA1). Từ đó, hạn chế tình trạng viêm tuyến lệ, giác mạc, kết mạc…

3.8 Thân thiện với người muốn giảm cân

Do dầu hạt lanh có thể hoạt động như thuốc nhuận tràng tự nhiên, nên nó hiệu quả trong việc giữ thực phẩm và chất thải chuyển trong hệ tiêu hóa. Bằng cách này, chúng sẽ giúp loại bỏ thức ăn và chất thải nhanh hơn, từ đó giảm trọng lượng dư thừa cũng như chất độc hại. Theo nghiên cứu năm 2015 của Nutrition Journal phát hiện rằng, dầu thực vật này khi được thêm vào chế độ ăn kiêng không chỉ giúp tình nguyện viên kiểm soát cân nặng mà còn đem đến nhiều lợi ích khác hơn. Tuy nhiên, cần thêm các báo cáo bổ sung để đánh giá hiệu quả trong nhóm dân số lớn hơn.

4. Cách sử dụng dầu hạt lanh hiệu quả

Một trong những điều được ưa thích ở dầu hạt lanh là bởi cách sử dụng linh hoạt của chúng cho các mục đích khác nhau:

Ẩm thực:

• Hãy chú ý rằng, không nên sử dụng trực tiếp dầu hạt lanh để nấu ăn bởi chúng dễ bị oxy hóa nhanh trước nhiệt độ cao. Điều này có thể tạo thành các hợp chất có hại cho sức khỏe. Như vậy, chỉ nên dùng dầu trong nước sốt salad, nước chấm, sinh tố…hoặc thêm vào thực phẩm đã được làm nóng hoặc nấu chín sẵn.
• Lưu ý: Lượng khuyến cáo nên ít hơn 15ml/ngày (tương đương ít hơn 1 muỗng canh). Vì trong 15ml dầu chứa lượng lớn khoảng 7.3g ALA, vượt quá nhu cầu hằng ngày của chất này là 1.1g/ngày đối với phụ nữ trưởng thành và 1.6g/ngày đối với nam giới trưởng thành. Tuy nhiên, Viện Y học cũng đưa ra nhận định, lượng bổ sung dầu hạt lạnh 6.2g/ngày vẫn nằm trong giới hạn an toàn.

Dùng tại chỗ:

• Thoa trên da để tăng cường sức khỏe và độ ẩm cho làn da.
• Làm mặt nạ dưỡng tóc: giúp thúc đẩy tóc phát triển bóng mượt hơn.

5. Sử dụng dầu hạt lanh cần lưu ý điều gì?

5.1 Các đối tượng cần thận trọng khi dùng dầu hạt lanh

• Thai phụ: bởi có thể có tác dụng phụ trong thai kỳ, bao gồm tăng nguy cơ gây sinh non.
• Phụ nữ đang cho con bú: Không có đủ thông tin đáng tin cậy về sự an toàn của dầu hạt lanh đối với trường hợp này.
• Trẻ em: Dù trẻ nhỏ vẫn có thể sử dụng lượng nhỏ hạt lanh. Tuy nhiên, vẫn chưa có đủ bằng chứng về an toàn của dầu hạt lanh khi cho trẻ em dùng.
• Người bị rối loạn đông máu và đang dùng thuốc chống đông máu: vẫn còn tranh luận về việc dầu thực vật này có làm tăng nguy cơ chảy máu hay không. Do đó, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng chúng.
• Phẫu thuật: khuyến khích ngưng sử dụng dầu hạt lanh ít nhất 2 tuần trước phẫu thuật. Đồng thời trong thời gian hồi phục ban đầu cũng tránh dùng để ngăn ngừa chảy máu.
• Người có tiền sự dị ứng với hạt lanh và các sản phẩm của chúng: không nên sử dụng. Nếu gặp tình trạng ngứa, nổi mề đay, nôn, buồn nôn…sau khi dùng dầu hạt lanh nên ngừng tiếp xúc và đến cơ sở y tế để được điều trị. Nhằm hạn chế kích ứng, khuyến khích nên thử trước dầu hạt lanh trên vùng da nhỏ.

5.2 Tương tác thuốc và dầu hạt lanh

• Thuốc chống đông máu (aspirin, warfarin, clopidogrel…): có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và bầm tím.
• Thuốc điều trị đái tháo đường (insulin, glipizide, metformin…) : làm tăng tác dụng giảm lượng đường trong máu.
• Thuốc hạ huyết áp có thể giúp tăng tác dụng làm giảm huyết áp. Do vậy, đối tượng đang trong tình trạng huyết áp thấp cần thận trọng khi dùng.

6. Tổng kết

Quả thực, dù còn vài ý kiến tranh luận nhưng những lợi ích của dầu hạt lanh đối với sức khỏe con người chúng ta là không thể phủ nhận. Mong chờ trong tương lai, các nghiên cứu khoa học sẽ khám phá thêm các khía cạnh tích cực khác của sản phẩm này để ứng dụng vào đời sống. Nếu bạn muốn có những trải nghiệm phong phú hơn về dầu thực vật, hãy liên hệ Kobi nhé.

Tài liệu tham khảo:

1. 6 Benefits of Flaxseed Oil — Plus How to Use It https://www.healthline.com/nutrition/flaxseed-oil-benefits
2. Is Flaxseed Oil or Fish Oil the Better Choice? https://www.healthline.com/nutrition/flaxseed-oil-vs-fish-oil#_noHeaderPrefixedContent
3. Flaxseed Oil Side Effects https://www.healthline.com/health/flaxseed-oil-side-effects
4. What Is Flaxseed Oil? https://www.verywellhealth.com/flaxseed-oil-health-benefits-how-to-use-and-cautions-4178046
5. Flaxseed Oil: Benefits, Nutrition Facts, Side Effects, And How To Use https://www.stylecraze.com/articles/amazing-benefits-of-flaxseed-oil/
6. Flaxseed Oil Benefits Digestion, Skin & Heart Health https://draxe.com/nutrition/flaxseed-oil-benefits/
7. What to Know About Flaxseed Oil for Dry Eyes https://www.verywellhealth.com/flaxseed-oil-for-dry-eyes-5201106
8. Đỗ Huy Bích và cộng sự (2006). Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt nam, NXB Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội.