Tinh dầu Pơ Mu

Trong tự nhiên, Chamaecyparis obtusa được biết đến như loại thực vật có giá trị kinh tế lẫn y học. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, tinh dầu pơ mu (hinoki)-chiết xuất từ loài thảo mộc này được đánh giá mang lại nhiều tiềm năng và lợi ích đối với sức khỏe chúng ta. Bài viết sau đây, Kobi sẽ cùng bạn khám phá những điều kỳ diệu mà tinh dầu pơ mu (hinoki) đem đến nhé.

1. Tổng quan về Chamaecyparis obtusa

1.1 Thông tin chung

Chamaecyparis obtusa là thực vật họ Bách (Cupressaceae), có nguồn gốc từ khu vực Đông Bắc Á. Ngày nay, chúng rải rác ở vùng ôn đới bắc bán cầu như châu Á, Tây Âu, Bắc Mỹ…trong đó nổi tiếng ở Nhật Bản. Với nhiều tên gọi khác nhau như bách Nhật Bản, bách hinoki,…mang lại tiềm năng lớn trong cung cấp gỗ xây dựng, trồng làm cảnh, y học…

Tại “xứ sở mặt trời mọc”, loài cây này được mệnh danh là “vua của gỗ”.

• Được xem là loài bản địa của đất nước này, tồn tại lâu đời qua nhiều thời kỳ lịch sử.
• Trở thành vật liệu ưa thích cho các công trình xây dựng như đền thờ, cung điện, bồn tắm… Không chỉ thế mà mùi hương của chúng còn mang đến những lợi ích sức khỏe hấp dẫn cả về tinh thần và thể chất.
• Gỗ màu nâu hồng nhạt, thớ dày, thẳng, có khả năng chống mục nát cao.

Hiện nay, trong các tài liệu, ta có thể bắt gặp một số loài thực vật với tên pơ mu tương tự, nhưng sẽ không được đề cập trong bài viết này như:

• Chamaecyparis obtusa var. Formosana (tên khác: Chamaecyparis taiwanensis): được tìm thấy ở Đài Loan, với hình dáng và kích thước có chút khác biệt so với Chamaecyparis obtusa ở Nhật Bản.
• Cây pơ mu (Fokienia hodginsii L): phân bố trải rộng ở Việt Nam, từ Lai Châu đến Ninh Thuận.

1.2 Mô tả thực vật

Chamaecyparis obtusa là một loài thực vật hạt trần, thường xanh, sinh trưởng chậm, có thể cao tới 35 m. Đường kính của thân lên đến 1 m, vỏ ngoài màu nâu đỏ sẫm.

Phần lá có dạng vảy, màu xanh lục, kích thước dài 2-4 mm, đầu hơi nhọn. Cây có nón dạng hình cầu, với 8-12 vảy xếp thành từng cặp đối diện, đường kính khoảng 8-12 mm.

2. Đôi nét về tinh dầu pơ mu

2.1 Đặc tính chung của tinh dầu pơ mu

Tinh dầu pơ mu (Hinoki Essential Oil/ Japanese Cypress Essential Oil/ Hinoki Cypress Essential Oil), là dung dịch có nguồn gốc từ bộ phận của cây Chamaecyparis obtusa như cành, lá, rễ… Thông qua phương pháp chiết xuất phổ biến là chưng cất hơi nước.

• Màu sắc của tinh dầu có thể thay đổi phụ thuộc vào quá trình thu hoạch, cách thức chưng cất, tuổi của tinh dầu cùng nhiều yếu tố phức tạp khác. Tuy nhiên, dung dịch thường có màu trong hoặc vàng nhạt.
• Mùi hương gỗ đặc trưng, kết hợp cùng hương hoa ngọt ngào, xen lẫn chút cay nhẹ. Chúng được mô tả tạo cảm giác như đang đi dạo trong khu rừng có cỏ cây xanh mát, hòa mình với thiên nhiên.
• Độ lưu hương bền bỉ.

Bảo quản

• Cất giữ thận trọng trong lọ và luôn đậy kín sau khi sử dụng.
• Nên đặt nơi khô thoáng và tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp cũng như nhiệt độ quá cao.
• Khi tinh dầu bị biến chất, có mùi lạ hoặc ôi thiu,…không nên sử dụng tiếp tục.

2.2 Các hoạt chất giá trị của tinh dầu pơ mu

Tinh dầu pơ mu (hinoki) có thể bao gồm các loại chứa hoạt chất khác biệt đôi chút, nhưng tổng quan tác dụng tương đồng nhau. Điều này là bởi chúng sẽ tùy thuộc vào từng bộ phận của cây được chiết xuất.

Những thành phần cơ bản:

• Lá: elemol, α-terpinyl acetate, γ-eudesmol, bornyl acetate, β-eudesmol, γ-muurolene, α-eudesmol, β-cedrene, α-muurolene, (+)-limonene, δ-cadinene, β-pinene, α-fenchol…
• Gỗ: α-cadinol, t-muurolol, γ-cadinene, Ω-cadinene, t-cadinol, cadin-1(10)-en-4, α-muurolene, β-caryophyllene alcohol…
• Rễ: α-terpinyl acetate, longi-β-camphenilan aldehyde, t-cadinol, α-cadinol, longicyclenyl alcohol, t-muurolol, δ-cadinene, α-terpineol, β-caryophyllene alcohol, verbenone,…

Một số thành phần nổi bật:

• α-Pinene: hợp chất tự nhiên, thường được ứng dụng trong ngành công nghiệp sản xuất mùi hương, nước hoa…
• Sabinene (C₁₀H₁₆): một monoterpene hai vòng, được phân lập từ tinh dầu của nhiều loại thực vật
• Limonene: hợp chất tự nhiên thường dùng làm hương liệu trong mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân.
• α-Cadinol: hợp chất nổi bật tác dụng kháng khuẩn.

3. Lợi ích của tinh dầu pơ mu đối với sức khỏe

Nhờ vào dược chất đa dạng, độc đáo mà tinh dầu pơ mu mang lại vô số ưu điểm và lợi ích bất ngờ đến sức khỏe con người.

3.1 Liệu pháp mùi hương, nâng cao tinh thần

Từ lâu, liệu pháp hương thơm từ tinh dầu pơ mu (hinoki) luôn nhận được sự đánh giá cao. Nhờ “phytoncide”-một chất thải ra từ thực vật và cây cối, có nhiều trong bách hinoki, đã mang lại nguồn năng lượng tràn đầy. Ngoài ra, những nghiên cứu về thành phần mùi hương nổi bật “α-pinene” cho thấy, chúng có thể giúp làm dịu vỏ não trước trán, điều hòa chi phối hệ thần kinh đối giao cảm, cải thiện sự tập trung. Từ đó về mặt cảm xúc, chiết xuất giúp nâng cao tinh thần, xoa dịu căng thẳng, thúc đẩy giấc ngủ ngon, phục hồi tinh thần…

Quả thực khi trải nghiệm ngâm mình trong bồn tắm làm từ cây bách hinoki hoặc nước tắm có nhỏ vài giọt tinh dầu này, nhất định bạn sẽ bị thu hút bởi mùi hương gỗ tươi mát và cảm giác thật thư thái.

3.2 Chống lại vi khuẩn và nấm mốc

Tác dụng hấp dẫn khác của dầu pơ mu (hinoki) là ức chế vi sinh vật gây hại phát triển:

• Ngăn chặn xuất hiện của nấm, sâu mọt nhờ thành phần α-cadinol. Đây cũng là lý do mà gỗ của loài thực vật này được tin tưởng sử dụng làm vật liệu xây dựng cho các công trình kiến trúc quan trọng như đền Horyuji, lâu đài Osaka…
• Bên cạnh đó, công dụng khác của α-cadinol chính là kháng khuẩn. Vì vậy, chúng có thể ngăn chặn vi khuẩn gây sâu răng cũng như các mầm bệnh khác.
• Ngày nay, nhờ đặc tính kháng khuẩn và nấm mà chiết xuất này còn góp mặt trong vài sản phẩm chăm sóc cơ thể như băng vệ sinh, dầu gội đầu, chất thơm…

3.3 Đối phó các yếu tố nguy cơ gây  bệnh

Tinh dầu pơ mu mang lại đa dạng tiềm năng phòng ngừa cũng như đối phó với các yếu tố gây bệnh mạnh mẽ:

• Trong vài trường hợp, sử dụng tinh dầu được xem như một biện pháp tự nhiên để đối phó với các bệnh lý do virus gây nên như cảm, cúm…
• Một số báo cáo mới còn ghi nhận tinh dầu pơ mu có các thành phần giúp hỗ trợ cân bằng hệ thống thần kinh tự chủ, điều hòa huyết áp và nhịp tim…
• Hơn thế, phẩm chất chống oxy hóa của tinh dầu này cũng rất nổi bật. Chúng mang đến những khả năng tích cực đánh bật các gốc tự do gây hại cho cơ thể.

Chúng ta cùng mong chờ trong tương lai không xa, tinh dầu này sẽ được nghiên cứu sâu hơn và ứng dụng trong nhiều khía cạnh cuộc sống.

3.4 Tích cực cải thiện lưu thông tuần hoàn và chữa lành vết thương

Tinh dầu pơ mu (hinoki) có hiệu quả cao trong thúc đẩy tuần hoàn máu. Từ đó chiết xuất sẽ tích cực cải thiện tình trạng lưu thông kém, biểu hiện qua các vấn đề như đau nhức, sưng viêm…Những minh chứng khi kết hợp tinh dầu với động tác xoa bóp hoặc thêm chúng vào bồn nước tắm, đều đem lại kết quả khả quan rõ rệt.

• Công dụng làm se, chống viêm, hỗ trợ chữa lành vết thương. Điều này phù hợp cho những ai muốn cải thiện vấn đề về da như da nhờn, mụn trứng cá, rút ngắn thời gian chữa lành vết thương…
• Khi tuần hoàn lưu thông thuận lợi những biểu hiện đau nhức, căng cơ,…của hệ vận động cũng sẽ dần tan biến theo.

3.5 Tạo không gian lý tưởng, xua đuổi các loại côn trùng

Thực tế ở “quốc gia của hoa anh đào”, có rất nhiều ngôi nhà truyền thống làm bằng gỗ hinoki. Điều này là bởi thực vật tạo ra hàm lượng phytoncide dồi dào, bảo vệ công trình khỏi những kẻ thù có hại như côn trùng, mối mọt, ve…

Ngoài ra, tận dụng lợi thế này, các công ty vật liệu xây dựng của Nhật Bản đã nghiên cứu sử dụng tinh dầu pơ mu (hinoki) vào sản xuất ván ép dưới sàn nhà, giấy dán tường, sàn trải chiếu…Hoặc đơn giản hơn, người ta sẽ nhỏ vài giọt dầu pơ mu dưới thảm hoặc nệm để chống bọ, côn trùng.

3.6 Tinh dầu pơ mu và mùi khó chịu

Tác dụng khử mùi của cây bách hinoki cũng như chiết xuất của chúng cũng được nhiều người biết đến.

• Tỷ lệ khử mùi của tinh dầu này theo một nghiên cứu lên đến 97%.
• Đặc biệt hơn, nhiều hoạt chất tạo mùi trong cây bị phân hủy bằng các phản ứng hóa học có thể che đậy và loại bỏ những mùi khó chịu. Đồng thời thay thế bằng hương thơm thư giãn của chúng.

3.7 Tinh dầu pơ mu tác động lên tóc

Thông thường, ta có thể bắt gặp chiết xuất pơ mu (hinoki) trong thành phần của dầu gội đầu tự nhiên nhờ tác dụng kháng khuẩn và nấm của chúng. Thú vị hơn, những nghiên cứu gần đây còn nhận được báo cáo về tác dụng thúc đẩy và điều hòa tích cực sự phát triển tóc từ một số người tiêu dùng. Điều này đã được làm sáng tỏ trên mô hình thí nghiệm động vật-những con chuột đã cạo lông. Kết quả ghi nhận rằng dầu pơ mu tăng cường phát triển lông của chuột ở giai đoạn đầu.

4. Cách sử dụng tinh dầu pơ mu hiệu quả

Khuếch tán: Nhỏ từ 3 – 5 giọt tinh dầu pơ mu nguyên chất vào đèn xông hoặc máy khuếch tán. Bạn sẽ nhận được hiệu quả tích cực trong xua đuổi được muỗi và côn trùng. Hơn thế, đây là còn phương pháp vỗ về giấc ngủ, giải tỏa căng thẳng tuyệt vời.

Trộn nước và dầu pơ mu trong một bình xịt rồi phun ở góc nhà, bậc thềm…nó có thể ngăn ngừa bọ và giữ cho không khí toàn bộ căn phòng trong lành.

Cho vài giọt từ (2-10 giọt) tinh dầu vào bồn tắm, dầu gội đầu, sữa tắm…việc tiếp theo bạn cần làm là thư giãn và tận hưởng điều tuyệt vời mà chiết xuất mang lại.

Ngoài ra, nhỏ 1-2 giọt dầu vào những vật dụng yêu thích của bạn như gối, quần áo, túi thơm…cũng là cách lưu giữ hương thơm.

Dùng tại chỗ: pha loãng tinh dầu với dầu nền như dầu hạnh nhân, dừa, jojoba…rồi massage lên các bộ phận cơ thể:

• Vùng cơ xương khớp khi bạn gặp vấn đề về đau nhức, co thắt cơ,…
• Xoa lên phần tóc giúp kích thích nang tóc phát triển.
• Hoặc bất cứ vị trí nào nếu bạn muốn tăng cường sức khỏe.

Xông hơi: trị liệu bằng hơi nước sẽ mang đến cho bạn những trải nghiệm hài lòng.

5. Những sự kết hợp hoàn hảo cùng tinh dầu pơ mu

Xu hướng kết hợp các tinh dầu với nhau đang dần nhận được nhiều sự ưa thích và quan tâm từ người tiêu dùng. Theo đó, tinh dầu pơ mu sẽ tạo thành hỗn hợp tuyệt vời khi kết hợp với:

• Mùi cam chanh như cam bergamot, chanh (lemon), vỏ quýt (mandarin)…
• Mùi gỗ như gỗ hồng (rosewood), gỗ đàn hương (sandalwood), hoàng đàn (cedarwood), tràm trà (tea tree)…
• Mùi hương thảo mộc như xô thơm (clary sage), hương thảo (rosemary), khuynh diệp (eucalyptus),…
• Mùi hoa cỏ như hoa nhài (jasmine), cỏ hương lau (vetiver), cúc La Mã (roman chamomile),…

6. Điều cần lưu ý khi sử dụng tinh dầu pơ mu

Không nên uống hoặc sử dụng trực tiếp tinh dầu đậm đặc mà chưa pha loãng với nước, dầu nền.

Tham khảo ý kiến của bác sĩ đối với các trường hợp như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, cho con bú, có tiền sử dị ứng với chiết xuất trước đó, hay bạn muốn dùng tinh dầu như cách thức trị liệu bệnh lý…bởi hiện nay báo cáo việc dùng tinh dầu ở các đối tượng này chưa đầy đủ và hoàn thiện.

Khuyến cáo luôn kiểm tra tại một vùng da nhỏ trước, nhằm tránh kích ứng. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp tinh dầu tại các vị trí nhạy cảm như niêm mạc, mắt, mũi trong…

Nếu gặp bất kì phản ứng bất lợi trong quá trình thưởng thức tinh dầu pơ mu như nôn ói, choáng, phát ban, mề đay…hãy ngừng sử dụng và theo dõi tình trạng. Khi triệu chứng không cải thiện, kéo dài hãy đến gặp bác sĩ để có hướng xử lý kịp thời.

Sử dụng tinh dầu pơ mu không thể thay thế cho bất kỳ phương pháp hay thuốc điều trị nào.

7. Tổng kết

Quả thực, tinh dầu pơ mu (hinoki) có vô vàng lợi ích và đặc tính bất ngờ cho sức khỏe. Hi vọng các tiềm năng của chiết xuất này sẽ được khám phá thêm và ứng dụng rộng rãi trong tương lai không xa. Cùng Kobi sẵn sàng khám phá thế giới tinh dầu tuyệt vời nhé.

Tài liệu tham khảo

1. Hinoki Essential Oil https://www.aromaweb.com/essential-oils/hinoki-oil.asp
2. 5 Things You Should Know About Hinoki Cypress; Hinoki Benefits And The relationship With The Japanese Life https://japanmcconnell.com/5-things-you-should-know-about-hinoki-cypress-relationship-with-japanese-life-and-awesome-benefits-7484/
3. Why You Should Get Japanese Cypress “Hinoki” Essential Oil Today https://japanmcconnell.com/why-you-should-get-japanese-cypress-hinoki-essential-oil-today-21453/
4. The essential oils of Chamaecyparis obtusa promote hair growth through the induction of vascular endothelial growth factor gene https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0367326X09001452
5. Chamaecyparis obtusa https://en.wikipedia.org/wiki/Chamaecyparis_obtusa